Top
Over flow, geluk en creativiteit - Irene van Krieken
fade
4864
post-template-default,single,single-post,postid-4864,single-format-standard,eltd-core-1.1.1,flow-ver-1.3.7,,eltd-smooth-page-transitions,ajax,eltd-blog-installed,page-template-blog-standard,eltd-header-type2,eltd-fixed-on-scroll,eltd-default-mobile-header,eltd-sticky-up-mobile-header,eltd-dropdown-slide-from-top,eltd-dark-header,eltd-header-style-on-scroll,wpb-js-composer js-comp-ver-5.2.1,vc_responsive
Flow

Over flow, geluk en creativiteit

Gelukkig zijn. Ik geloof er niet zo in.

 

Voor mij is ‘gelukkig zijn’ iets vreemds. Alsof geluk een soort staat is die je kunt bereiken. Iets om na te streven, door iets te bezitten, iets te kunnen of iets te doen. Veel gelukkige momenten die ik me herinner zijn helemaal niet groots en meeslepend. Bovendien waren ze zelden het resultaat van mijn eigen inspanning. Gewoon, op de fiets in het zonnetje, een mooi uitzicht en een muziekje op. Een plotseling geluksgevoel dat door je lijf trekt, ongepland en onverwacht.

 

 

Flow

 

Als ik ‘geluk’ zou moeten omschrijven, gaat het voor mij om een momentopname: een ogenblik soms maar, waarin je balans ervaart, een evenwicht. Waarin alles voor even lijkt te kloppen. Vaak wordt gezegd dat dit de momenten zijn waarop je in een toestand van ‘flow’ verkeert, een term die vooral bekend is geworden door de Hongaars-Amerikaanse psycholoog Mihaly Czikszentmihalyi. Hij definieert flow als volgt:
“being completely involved in an activity for its own sake. The ego falls away. Time flies. Every action, movement and thought follows inevitably from the previous one. Your whole being is involved, and you’re using your skills to the utmost.”

 

 

Zijn flow en geluk hetzelfde?

 

Czikszentmihalyi stelt flow en geluk niet gelijk aan elkaar. Een belangrijk onderscheid dat hij maakt, is dat een geluksgevoel ‘in algemene zin’ vaak voortkomt uit externe factoren: de zon op je gezicht, de wind op je huid, de muziek in je oren. Flow daarentegen is het resultaat van je eigen handelen. Flow kan leiden tot een geluksgevoel, maar het leidt vooral tot een steeds complexer en groeiend bewustzijn (Czikszentmihalyi, 1997).

 

 

Hoe voelt flow?

 

Czikszentmihalyi (in Ansink, 2018) onderzocht flow in eerste instantie vooral bij kunstenaars en wetenschappers. Hij interviewde tientallen mensen voor wie creativiteit een grote rol speelt in hun werk en leven. Hij onderzocht hierbij op welke momenten zij een staat van flow bereikten. In het algemeen kwam hij tot zeven ‘sensaties’ die mensen ervoeren bij het bereiken van flow:

  1. het opgaan in een taak die enigszins uitdagend is en waar je speciale vaardigheden voor nodig hebt;
  2. het samenvloeien van actie en bewustzijn;
  3. het voor ogen hebben van een duidelijk doel en het direct krijgen van feedback;
  4. het gevoel van intense concentratie;
  5. het ervaren van volledige controle;
  6. het verdwijnen van het zelfbewustzijn;
  7. het verdwijnen van het gevoel voor tijd.

 

 

Boodschappenlijstjes

 

Terugdenkend herken ik deze momenten bijvoorbeeld tijdens het muziek maken. Muziek maken is een taak die fysieke en mentale uitdaging in zich heeft, en waarbij je – als het uitdagend genoeg is – geen tijd hebt om tijdens het spelen na te denken over andere dingen dan muziek. Je weet wat je te doen staat en de feedback bestaat uit de klanken die je produceert. Je bent gefocust, hebt de controle (waarbij het niet gaat om het niet mogen maken van fouten, maar de wetenschap dat ze in principe te voorkomen zijn), bent niet bezig met tijd of omgeving. Dat lukt alleen niet altijd. Soms zat ik in alles behalve flow: de muziek was te makkelijk of gewoon niet mijn smaak, ik was meer bezig met wat anderen van me zouden denken, werd afgeleid door medespelers, zat tijdens een orkestrepetitie ondertussen mijn boodschappenlijstje samen te stellen. Maar die momenten dat het wél lukt, die blijven je bij. Czikszentmihalyi noemt dit ‘momenten van optimale ervaring’.

 

 

Hoe bereik je flow?

 

Het goede nieuws is dat je niet hoeft te wachten tot je een ervaring als deze een keer beleeft, maar dat je het bewust op kunt zoeken. Czikszentmihalyi (in Ansink, 2018) geeft hiervoor de volgende tips:

  • stel een doel.
  • bedenk hoe je dit wil meten, wat wil je concreet dat je taak oplevert?
  • scherp je concentratievermogen aan
  • word je bewust van de kansen om vaardigheden te ontwikkelen.

Stel jezelf bijvoorbeeld als doel om inspiratie op te doen voor een nieuw schilderij. Vervolgens bedenk je welke vorm die inspiratie moet krijgen. Wil je bijvoorbeeld een nieuw Pinterestbord maken vol voorbeelden? Of wil je dat je komt tot een serie schetsen? Zorg er vervolgens voor dat je je op één ding tegelijk concentreert. Focus bijvoorbeeld op kleurgebruik, of onderwerp. Bedenk daarbij wat je wil leren. Stel dat je een portret wilt schilderen, wil je dan bijvoorbeeld beter worden in realistisch tekenen? Of wil je het werk van andere kunstenaars bestuderen om nieuwe technieken te leren? Door doelbewust te werken, vergroot je de kans om in een flow te komen.

 

 

De autotelische zelf

 

Belangrijk daarbij is dat de activiteit op zich van belang is en dat het uitvoeren ervan het enige doel is. Dit wordt ‘autotelisch’ genoemd: het uitvoeren van taken als doel op zich (Rosmalen, 2012). Je hoeft er geen geld mee te verdienen, beroemdheid mee te bereiken. Kinderen zijn hier goed in, volwassenen vinden vaak sneller dat activiteiten ook ‘zin moeten hebben’. Het moet iets opleveren. Volwassenen die een meer autotelisch karakter hebben, bereiken de momenten van flow makkelijker. Zij zijn van nature meer op zoek naar nieuwe doelen en bezigheden, vanuit intrinsieke motivatie.

 

 

Flow in je werk

 

Veel mensen denken dat ze flow vooral bereiken op in hun vrije tijd. Uit de onderzoeken van Czikszentmihalyi (in Ansink, 2018) blijkt dat vaak niet waar te zijn. Czikszentmihalyi vroeg proefpersonen een week lang op acht willekeurige momenten van de dag waar ze mee bezig waren en hoe ze daarmee bezig waren. Uit de antwoorden kon hij opmaken in hoeverre er sprake was van een gevoel van flow. Hoewel proefpersonen zelf dachten dat ze vooral in hun vrije tijd flow ervoeren, was dat niet zo. Op de momenten dat de proefpersonen aan het werk waren, ervoer men op 54 procent van de momenten enige mate van flow. Dit tegen 18 procent van de momenten in de vrije tijd.
De conclusie: juist in je vrije tijd is het de uitdaging om op zoek te gaan naar flow, door betekenisvolle momenten te creëren. Dit kun je in alle activiteiten proberen: van de afwas tot het maken van een wandeling en van het lezen van een boek tot maken van een schilderij. Door meer bewust te streven naar specifieke doelen en vaardigheden vergroot je de kans op flow-ervaringen. En wie weet, ben je dan ook (al is het maar héél even ;-)) gelukkig.

 

Bronnen:

Ansink, J. (2008). De kleine Czikszentmihalyi. Over flow en optimaal geluk. Uitgeverij Business Contact: Amsterdam/Antwerpen.
Czikszentmihalyi, M. (1997). Finding flow. Geraadpleegd op 3 november 2019, van http://wiki.idux.com/uploads/Main/FindingFlow.pdf
Rosmalen, J. van. (2012). Het woord aan de verbeelding. Spel en kunstzinnige middelen in het sociaal agogisch domein. Bohn Stafleu van Loghum: Houten.

 

 

Elke maand wat inspiratie ontvangen op het gebied van kunst en creativiteit? Sluit je dan aan bij mijn mailinglist!

 

 

No Comments

Post a Comment