Top

Creativiteit: waarom je er elke dag even ruimte voor zou moeten maken

Eén van de cursussen die ik op de hogeschool met het meeste plezier geef, is een lessenserie waarbij studenten leren hoe ze creativiteit kunnen inzetten in de hulpverlening. Onze studenten (aankomend sociaal pedagogisch hulpverleners) komen in een werkveld terecht waar contact maken met de ander centraal staat, maar waar je het niet altijd redt met het voeren van gesprekken. Soms omdat je werkt met mensen met een ernstige beperking, met jonge kinderen of met mensen die dermate psychische klachten hebben dat een gesprek voeren niet mogelijk is. Soms ook omdat mensen wel kunnen praten, maar dat niet willen. Of niet durven.

 

De noodzaak van creativiteit

Dat vergt creativiteit: vaak moet je op zoek naar alternatieve manieren om de ander te benaderen. Ter plekke een grappig rijmpje bedenken zodat een man met een verstandelijke beperking toch overgehaald wordt om zijn eten op te eten. Een rollenspel om een kind in het ziekenhuis voor te bereiden op een prik of een operatie. Besluiten om in plaats van aan tafel te gaan zitten om een gesprek te voeren met een jongere, dat onder een partijtje basketbal te doen.

 

Contact zonder woorden

Een mooi voorbeeld kwam van een student die werkzaam was binnen een instelling in de psychiatrie. Het viel hem op dat een van de cliënten geen enkel contact maakte. Niet met de student, maar ook niet met de andere begeleiders. Hij was in zichzelf gekeerd en reageerde niet. In zijn kamer stond een foto, waarop hij een gitaar vasthield. De student waagde een gokje: hij leende een gitaar van een huisgenoot, nam deze mee naar zijn stageplek en ging op de gang opzichtig zitten rommelen met de gitaar. De cliënt deed precies wat ik me als muziekliefhebber helemaal kan voorstellen: hij keek geïrriteerd op om te zien wie er zo lomp met het instrument omging, liep naar de student, trok de gitaar uit zijn handen en liet zien hoe je daar mee om hoort te gaan. Er werd geen woord gezegd, maar er was contact.

 

Alive Inside

Een filmfragment dat ik in de lessen graag laat zien omdat het idee erachter zo prachtig en tegelijkertijd zo ongelooflijk simpel is, is dat van ‘Alive Inside‘. De documentaire werd in 2014 dankzij een crowdfundingsactie uitgebracht en laat zien wat de kracht van muziek is bij mensen met alzheimer en andere vormen van dementie. Puur door voor hen een playlist samen te stellen met ‘lievelingsmuziek’ en hen een koptelefoon op te zetten. Het gaat hierbij vaak om muziek uit hun jongere jaren, waardoor herinneringen opgeroepen worden en bijna letterlijk het leven terugkomt in de ogen van de ouderen. Dat allemaal dankzij Dan Cohen, een sociaal werker die zijn creativiteit inzette en iets bereikte dat met medicatie niet lukt.

 

 

Niet te groot!

Muzisch werken, zoals we dat binnen de opleiding noemen, gaat helemaal niet over fantastisch gitaar kunnen spelen, een prachtig zelfgeschilderd schilderij aan de muur kunnen hangen of briljant kunnen zingen. Tijdens de lessen herhaal ik héél vaak dat het belangrijk is om vooral niet te groot en te moeilijk te denken. Tijdens de eerste les kost het soms wat moeite om door de ‘maar ik kan helemaal niet zingen’ of ‘dat kan met mijn cliënten niet’-houding heen te prikken. Creativiteit is blijkbaar iets dat vooral meeslepend en góed moet zijn. Je hebt er talent voor nodig, anders kun je er maar beter niet aan beginnen. Tenminste, die overtuiging lijkt er in te sluipen wanneer je volwassen wordt.

 

Van creativiteit naar welzijn

Naast creatieve vakken geef ik ook les in onderzoeksvaardigheden. Dat komt goed uit, want mijn mening is ook maar een mening en dan is het prettig wanneer je een onderzoek tegenkomt dat die mening onderbouwt. Uit dit onderzoek van Conner, DeYoung en Silvia (2018) blijkt namelijk dat het dagelijks ondernemen van kleine creatieve activiteiten (zoals muziek maken, een songtekst, gedicht of verhaal schrijven, haken of tekenen) een positief effect heeft op het gevoel van welzijn een dag later. De onderzoekers lieten 650 jongvolwassenen 13 dagen lang een dagboek bijhouden. Er werd hen allerlei vragen gesteld over hun dagbesteding en over hoe ze zich voelden gedurende de dag. De onderzoekers vonden hierbij een positief verband tussen de hoeveelheid tijd die de deelnemers besteedden aan creatieve activiteiten en hun gevoel van welzijn een dag later. Om uit te zoeken wat nu de oorzaak is en wat het gevolg, keken ze verder. Daaruit bleek dat mensen die meer creatieve activiteiten ondernamen, een dag later meer positieve emoties ervoeren, maar dat er geen effect zichtbaar was op negatieve emoties. Andersom werd geen verband gevonden: mensen die zich op dag 1 positiever voelden, ondernamen niet meer creatieve activiteiten op dag 1.

 

En het werkt voor iedereen…

De voorzichtige conclusie die de onderzoekers trekken, is dus: het doen van creatieve activiteiten voorspelt een verbetering in je gevoel van welzijn een dag later. Je voelt je er niet ‘blijer’ door, maar wel energieker en meer enthousiast. Er werd geen verband gevonden tussen het effect op zich en het type persoonlijkheid van de deelnemers aan het onderzoek. Met andere woorden: iedereen kan hiervan profiteren: ook de ‘maar ik ben helemaal niet creatief-types’.

 

… dus ook voor jou!

Val jij in die laatste categorie? Dan bij deze ook voor jou: denk klein! Je hoeft geen prachtige tekening te kunnen maken, niet te kunnen zingen of geweldige gedichten te kunnen schrijven. Creativiteit kent een heleboel vormen. Een paar opties om met beleid buiten de gebaande paden te treden:

  • verzin een nieuw recept;
  • zoek nieuwe kledingcombinaties of probeer een nieuw kapsel uit;
  • ga op zoek naar iets nieuws voor aan de muur;
  • slinger Youtube of Spotify aan en ga op zoek naar nieuwe muziek;
  • lees je (klein)zoon/(klein)dochter/neefje/nichtje voor (of in het algemeen: betrek een kind in je creatieve activiteiten, dan wordt tekenen, zingen of dansen ineens een stuk makkelijker);
  • start een DIY-project (Pinterest is je vriend);
  • speel een spelletje;
  • maak een wandeling, neem een camera mee en merk hoe anders je kijkt naar je omgeving. 

Daarna rest er niets anders dan je voor te bereiden op nét een beetje extra energie morgen!

 

Bronnen:

Conner, T.S., DeYoung, C.G. & Silvia, P.J. (2018). Everyday creative activity as a path to flourishing. The Journal of Positive Psychology, 13(2), 181-189.

Rossato-Bennett, M. (Regisseur). (2014). Alive inside. [DVD] Verenigde Staten: Projector Media.

No Comments

Post a Comment